Kaart de vlieten vroeger

                   Olifantbrug en Sluisbrug - vroegerDe Kleine Melaan - vroeger         
Water als adertjes in historisch Mechelen

Historiek 

Mechelen is van oudsher een waterstad met de kronkelende Dijle als belangrijkste levensader. De gunstige ligging zorgde voor een gestage groei en maakte van Mechelen al snel een belangrijk handelscentrum.

De rivier doorkruist het gebied van oost naar west en splitste de historische binnenstad (281 hectare) in twee delen: de benedenstad en de bovenstad.

De benedenstad, smeltkroes van vlieten

Dit deel op de rechteroever, ten noorden, groeide op de aanslibbingen van de rivier en werd bijgevolg doorsneden door talrijke vlieten.

Hierdoor was het een zeer moerassig en moeilijk bewoonbaar gebied. De voornaamste vlieten, in feite bijriviertjes van de Dijle, waren de Melaan, de Heergracht en de Vrouwvliet. Later kwamen daar nog de Koolvliet, de Vleeshouwersvliet en de Nieuwe Melaan bij.

De vlieten hadden verschillende functies:

  • Het waren afwateringskanaaltjes en riolen.
  • Ze brachten het nodige water aan.
  • Ze maakten het gemakkelijker om branden te blussen.
  • Ze maakten transport voor de nijverheid (o.a. brouwerij, leerlooierij, slachterij, stoelenmakerij) mogelijk.

De bovenstad, oudste stadskern

Op de linkeroever van de Dijle, ten zuiden, lag de bovenstad; meteen ook de oudste stadskern. Door de hogere ligging was dit gedeelte immers makkelijker te verdedigen en was er minder gevaar voor overstromingen. De enige vliet in dit deel was de Zandvliet in de omgeving van de Zoutwerf.

Begin 20ste eeuw, vlieten verdwijnen uit het stadsbeeld

Door de industrialisering en de sterke toename van de bevolking in de 19de eeuw werden de vlietjes echter open riolen en de oorzaak van ziektes en epidemieën. In het begin van de 20ste eeuw werden vele vlietjes daarom voorzien van rioolbuizen en daarna gedempt, andere werden overwelfd. Op de Dijle werden sluizen geplaatst en de wateroverlast werd opgevangen via een omleidingkanaal, zodat de binnenstad sindsdien geen overstromingen meer kent. Door het dempen en overwelven van de vlietjes in de periode 1883-1907 verdween één van de belangrijke bestanddelen van het middeleeuwse stadsbeeld.

  Niuewe Melaan in de 19de eeuw

Nieuwe Melaan in de 19e eeuw